Opinia służbowi stanowi dokument, któremu należy przypisywać daleko idące konsekwencje. Kształtuje ona ścieżkę kariery, ma wpływ na mianowanie, bywa kluczowa w kwestiach dotyczących kierowania żołnierza zawodowego na szkolenia, może wpływać na przeniesienie służbowe, a nawet stanowić podstawę do rozwiązania stosunku służbowego.
KTO ODPOWIADA ZA PROCES OPINIOWANIA
Za przygotowanie i przebieg procesu opiniowania służbowego żołnierza odpowiada w jednostce wojskowej – dowódca jednostki wojskowej.
W przypadku żołnierza skierowanego do służby poza granicami państwa, odpowiedzialnym za procedurę opiniowania jest przełożony w jednostce wojskowej, w której żołnierz zajmuje ostatnie stanowisko służbowe przed skierowaniem do służby poza granicami państwa. W przypadku pełnienia służby w instytucji krajowej lub zagranicznej, za opiniowanie odpowiedzialny jest kierownik jednostki, do której żołnierz zawodowy został oddelegowany, natomiast w Służbie Kontrwywiadu Wojskowego albo w Służbie Wywiadu Wojskowego – odpowiednio Szef Służby Kontrwywiadu Wojskowego albo Szef Służby Wywiadu Wojskowego.
KTO SPORZĄDZA OPINIĘ SŁUŻOWĄ
Obowiązkiem bezpośredniego przełożonego żołnierza, jest sporządzanie opinii służbowej. To właśnie ta osoba powinna posiadać kompleksową wiedzę na temat tego, jak opiniowany żołnierz prezentuje postawę i czy jego służba jest pełniona w sposób należyty.
ZAGROŻENIA!
Opiniującym jest osoba, która dopiero rozpoczęła służbę na stanowisku bezpośredniego przełożonego i nie zna jeszcze podległych mu służbowo żołnierzy. Czy taka opinia będzie obiektywna? Nowy przełożony nie ma wiedzy jak przebiegała dotychczasowa służba opiniowanego. Czy taka osoba powinna dokonywać oceny, która wpływa bezpośrednio na przyszłość żołnierza?
Nad tym ustawodawca niestety się nie zastanowił, a jest to niewątpliwie bardzo ważna w procesie opiniowania kwestia.
TERMINY OPINIOWANIA
Żołnierz podlega opiniowaniu służbowemu przez przełożonego w czasie pełnienia czynnej służby wojskowej (z wyłączeniem służby pełnionej w razie mobilizacji i w czasie wojny).
W przypadku żołnierzy zawodowych opiniowanie służbowe przeprowadza się corocznie w okresie od dnia 15 sierpnia do dnia 15 października.
WAŻNE!
Jak wynika z treści § 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy, opiniowaniem służbowym obejmuje się żołnierzy zawodowych, którzy od dnia sporządzenia ostatniej opinii służbowej lub powołania do pełnienia zawodowej służby wojskowej do dnia 15 sierpnia danego roku przez okres co najmniej 6 miesięcy pełnili zawodową służbę wojskową i nie zaprzestali jej pełnienia w przypadkach wymienionych w ustawie, tj.:
1) art. 228 ust. 1 pkt 11 (dot. zwolnienia żołnierza ze służby)
2) art. 284 ust. 1 lub art. 286 (dot. nieobecności przekraczającej okres 6 miesięcy).
Powyższe oznacza, że nie będzie podlegał opiniowaniu żołnierz, który nie pełnił służy, w okresie podlegającym opiniowaniu, przez co najmniej 6 miesięcy. Ciężko byłoby dokonać obiektywnej oceny żołnierza, który dopiero rozpoczął służbę albo z uwagi na inne okoliczności, był nieobecny w służbie przez ponad połowę okresu objętego opiniowaniem.
CEL I ZAKRES OPINIOWANIA
Celem opiniowania służbowego jest dostarczenie przełożonym szczegółowej wiedzy na temat opiniowanego żołnierza w zakresie:
– w jakim żołnierz wywiązuje się z obowiązków na stanowisku służbowym,
– w jakim żołnierz wykonuje powierzone mu zadania,
– posiadanych przez żołnierza kompetencji i predyspozycji,
– postawy i zachowania poza godzinami służby.
Celem opiniowania jest również wyznaczenie kierunków rozwoju zawodowego i określenie potrzeb szkoleniowych opiniowanego żołnierza.
Zatem opinia ma zarówno odzwierciedlać dotychczasową postawę opiniowanego, ale także wyznaczać kierunki rozwoju na przyszłość.
W ramach opiniowania służbowego opiniujący ocenia:
– wyszkolenie bojowe,
– jakość i terminowość wykonywania obowiązków służbowych lub zadań służbowych,
– dyspozycyjność, z uwzględnieniem danych mających charakter informacyjny dotyczących liczby dni nieobecności,
– samodzielność i inicjatywa,
– sprawność fizyczna;
– odpowiedzialność,
– trafność i szybkość podejmowania decyzji,
– odporność na stres i trudy służby,
– planowanie i organizacja pracy,
– komunikatywność i umiejętność pracy w zespole,
– stosowanie się do przepisów, norm i reguł,
– rozwój własny i podnoszenie kwalifikacji,
– dbałość o sprzęt i mienie,
– kultura osobista i dbałość o wygląd zewnętrzny;
W przypadku żołnierzy zawodowych w ocenie sprawności fizycznej, bierze się również pod uwagę ocenę ze sprawdzianu sprawności fizycznej.
W ramach opiniowania służbowego żołnierzy zawodowych opiniujący uwzględnia także kryteria dodatkowe, obejmujące zaangażowanie żołnierza zawodowego w realizację czasowego pełnienia dodatkowych obowiązków służbowych lub nieetatowych funkcji, szkoleń poligonowych i ćwiczeń wojskowych oraz inicjatyw społecznych promujących postawę patriotyczną i proobronną.
ZAPOZNANIE Z TREŚCIĄ OPINII
Przełożony zapoznaje żołnierza z opinią służbową podczas rozmowy oraz doręcza mu za pokwitowaniem potwierdzoną kopię opinii służbowej. Ma na to 14 dni od daty sporządzenia opinii służbowej.
Podczas rozmowy przełożony poucza opiniowanego o przysługującym mu prawie wniesienia odwołania od opinii. Fakt ten potwierdza w arkuszu opinii służbowej.
WAŻNE!
Do opiniowania służbowego nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Opiniowany żołnierz w trakcie opiniowania służbowego występuje osobiście i nie może być reprezentowany przez pełnomocnika.
Ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby profesjonalny pełnomocnik pomagał żołnierzowi i służył poradą.
ODWOŁANIE
Żołnierzowi, który nie zgadza się z oceną z opinii służbowej, przysługuje odwołanie do wyższego przełożonego.
Odwołanie od opinii służbowej należy wnieść na piśmie za pośrednictwem opiniującego do wyższego przełożonego. Termin na wniesienie odwołania wynosi 14 dni od dnia jej doręczenia. Odwołanie wniesione po terminie nie podlega rozpatrzeniu.
Wyższy przełożony w terminie 30 dni od dnia otrzymania odwołania informuje opiniowanego oraz opiniującego o sposobie rozpatrzenia odwołania i doręcza opiniowanemu – za pokwitowaniem – potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię ostatecznej opinii służbowej.
Wyższy przełożony, opinię służbową, od której wniesiono odwołanie może:
1) utrzymać w mocy,
2) zmienić lub uzupełnić,
3) uchylić i wydać nową,
4) uchylić, jeżeli brak było podstaw prawnych do jej wydania.
UWAGA!
W wyjątkowych przypadkach, wyższy przełożony może zmienić opinię służbową na niekorzyść żołnierza. Może to mieć miejsce wyłącznie w przypadku ujawnienia okoliczności lub faktów mających negatywny wpływ na wynik opinii służbowej, które nie były znane opiniującemu w dniu wydania opinii, od której wniesiono odwołanie.
WERYFIKACJA OPINII
Wniosek o zweryfikowanie ostatecznej opinii służbowej, w której opiniowanemu wystawiono ocenę ogólną niedostateczną, należy wnieść na piśmie do dowódcy jednostki wojskowej.
Wniosek należy złożyć w terminie 7 dni od dnia doręczenia opiniowanemu ostatecznej opinii służbowej.
Dowódca jednostki wojskowej ma prawo powołać komisję w celu zbadania zasadności wniosku. W terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku, dowódca jednostki wydaje decyzję, na mocy której może opinię poddaną weryfikacji:
1) utrzymać w mocy,
2) zmienić lub uzupełnić,
3) uchylić i wydać nową,
4) uchylić, jeżeli brak było podstaw prawnych do jej sporządzenia.
Dowódca jednostki wojskowej informuje opiniowanego oraz opiniującego o sposobie zweryfikowania opinii służbowej i doręcza opiniowanemu – za pokwitowaniem – potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię zweryfikowanej opinii służbowej.
UCHYLENIE LUB ZMIANA OPINII
Dowódca jednostki wojskowej może z urzędu lub na polecenie wyższego przełożonego uchylić albo zmienić każdą opinię służbową, jeżeli:
1) wyjdą na jaw okoliczności mające wpływ na to opiniowanie w trakcie przeprowadzania opiniowania a nieznane opiniującemu,
2) nie było podstaw prawnych do wydania opinii służbowej,
3) opinia służbowa zawiera oczywiste błędy lub omyłki.
Co ważne – od decyzji wydanej na skutek takiego postępowania, również przysługuje odwołanie.
KTO MA WGLĄD DO OPINII
Opinię służbową o żołnierzu udostępnia się w przypadku wystąpienia o nią przez sąd, prokuratora, Żandarmerię Wojskową, Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego, Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Policję, Agencję Wywiadu, Centralne Biuro Antykorupcyjne, Straż Graniczną, rzecznika dyscyplinarnego lub rzecznika dyscypliny finansów publicznych – w przypadku, gdy podmioty te prowadzą postępowanie dotyczące tego żołnierza.
PODSUMOWANIE
Co do zasady, ustawodawca dążył do tego, aby zapełnić opiniowanemu żołnierzowi rzetelną i obiektywną ocenę, która następnie stanowiła będzie podstawę dla dalszych decyzji związanych z przebiegiem służby wojskowej i rozwojem kariery opiniowanego żołnierza.
Założenie było słuszne, ale przez pewne luki prawne lub brak precyzyjności (można interpretować dowolnie), niestety procedura opiniowania służbowego nie jest idealna.
Podstawa prawna
Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2025 r. poz. 825)
Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie opiniowania służbowego żołnierzy (Dz.U. z 2024 r. poz. 461)